Ervâ Bint-i Küreyz

Ervâ bint-i Küreyz (r.a)’in doğum ve vefât tarihleri bilinmemekle birlikte, oğlu Hz.Osman (r.a)’in hilâfetinin sonlarında doksan küsür yaşla-rında vefât etmiştir. Ervâ bint-i Küreyz’in annesi ise Resûlullâh (s.a.v)’in muhterem halalarından Ümmü Hâkim Beyzâ bint-i Abdülmuttalib bin Hâşim’dir.

Ervâ Bint-i Küreyz

Ervâ Bint-i Küreyz
أروَى بـِـنْــتِ كُــرَيـــز


 Baba Adı    :    Küreyz bin Rebia, bin Habib.
 Anne Adı    :    Ümmü Hakim el-Beyzâ bint-i Abdûlmuttâlib
 Doğum Tarihi ve Yeri    :    Tarih yok, Mekke doğumludur.
 Ölüm Tarihi ve Yeri    :    Hz.Osman’ın hilafetinin sonlarında doksan yaşın üstünde Medine’de vefat etti. Kabri, Cennetü’l-Baki dedir.
 Fiziki Yapısı    :    Bilgi yok.
 Eşleri    :    Affan bin Ebi’l-Âs, (Hz.Osman’ın babası) ikinci eşiyse meşhur zındık Ukbe bin Ebi Muayt’dır.
 Oğulları    :    Osman bin Affan, Velid, Umâre ve Hâlid.
 Kızları    :    Amine, Ümmü Külsüm, Ümmü Hâkim, ve Hind, Umâre veya Ammare de olabilir.
 Gavzeler    :    Bilgi yok.
 Muhacir mi Ensar mı    :    Mekke, Medine, Muhacir’dir.
 Rivayet Ettiği Hadis Sayısı    :    Bilgi yok.
 Sahabeden Kim ile Kardeşti    :    Bilgi yok.
 Kabile Neseb ve Soyu    :    Ervâ bint-i Kureyz bin Rebiâ bin Habib bin Abdişems bin Abdümenaf el-Kureyşi dir.
 Lakap ve Künyesi    :    Ümmü Osman.
 Kimlerle Akraba idi    :    Resûlullâh (s.a.v)’ın halası Beyzâ bint-i Abdülmuttalib’in kızı, Hz.Osman (r.a)’ın annesi dir.



Ervâ Bint-i Küreyz Hayatı

Ervâ bint-i Küreyz (r.a)’in doğum ve vefât tarihleri bilinmemekle birlikte, oğlu Hz.Osman (r.a)’in hilâfetinin sonlarında doksan küsür yaşla-rında vefât etmiştir. Ervâ bint-i Küreyz’in annesi ise Resûlullâh (s.a.v)’in muhterem halalarından Ümmü Hâkim Beyzâ bint-i Abdülmuttalib bin Hâşim’dir. Ervâ bint-i Küreyz, Cahiliyye devrinde, önce Affan bin Ebû’l- Âs ile evlenmişti. Ondan Hz.Osman ile Âmine adında bir kızı oldu. Affan bin Ebû’l-Âs genç yaşta vefat edince bu sefer, Ukbe bin Ebû Muayt ile evlendi. Ondan Velid, Umâre ve Hâlid isminde, üç erkek çocuğu, Ümmü Külsüm, Ümmü Hakim ve Hind adlarında altı veya yedi çocukları oldu.

Bu çocuklarının hemen hemen hepsi daha sonraları İslâmiyeti kabul ederek büyük hizmetlerde bulundular. İslâmiyet Mekke’de intişar etmeye başladığı sıralarda kendisi İslâm’ın azılı düşmanı Meşhur zındık Ukbe bin Ebi Muayt ile evli idi. Kocasının böyle olmasına rağmen o, ilk günlerde iman etmişti. Sahabeden hayatta iken iman edenlerin anneleri sayılırken Hz.Osman (r.a)’ın annesi olan Ervâ bint-i Küreyz, Talhâ bin Ubeydullah, Ammar bin Yasir, Ebû Bekir, Zübeyr bin Avvâm ve Abdurrahman bin Avf (r.a)’ın anneleri ile birlikte Resûlullâh (s.a.v)’ın huzuruna giderek ondan bey’at alarak İslâm olmuştur.

Bu itibarla da o, sâbıkunu evvelin’den olan sahabi kadınlarındandır. Ancak, İslâm olduğunu sadece Müslümanlar biliyordu. Bunu kocasından saklıyordu. Zira kocası Ukbe bin Ebî Muayt, hem müşrik, hem zındik, hem de Mekke de bulunan Müslümanların en amansız düşmanlarında idi. Resûlullâh (s.a.v)’ın boğazını secdede iken boğmak üzere sıkan zındık ve müşriklerden idi. Bedir Ğazvesi’nde, Ukbe bin Ebû Muayt, atından düşü-rülerek yakalandı. Medine’ye getirilmeden yolda, Resûlullâh (s.a.v)’ın emri ile başı vurdurularak katledildi,

Ukbe bin Ebi Muayyıt’ın öldürülmesiyle Ervâ bint-i Küreyz dul kaldı. Müslümanlığın icablarını Mekke’de olmasına rağmen daha rahatça yerine getirmeye başladı. Hicretin altıncı yılın sonlarına doğru Hudeybiye sulh andlaşması imzalanınca, Mekkeliler ve Medineliler rahat bir nefes aldılar. Bu arada bâzı kimseler de bu iki şehre gidip gelmeye başladılar. Böylece Mekke’den kaçmak da kolaylaşmış oldu.

Hicretin altıncı yılının sonlarına doğru, Ervâ bint-i Küreyz’in daha önce İslâm olan kızı Ümmü Külsüm bint-i Ukbe bin Ebi Muayt, Huzâa’lı olan biri tarafından Medine’ye getirilince, Mekke’de kıyametler koptu. Arandı, tarandı ve nihayet Medine’de bulundu. Kardeşleri Velid bin Ukbe ile Umare bin Ukbe, Medine’ye gelip Resûlullâh (s.a.v)’den kız kardeş-lerinin iadesini istediler.

Resûlullâh (s.a.v):

      “-Hudeybiye andlaşmasındaki o şartın hükmünü yüce Allâh kadınlar hakkında bozdu, ortadan kaldırdı!”buyurdular.

Ümmü Külsüm (r.a)’yı kardeşlerine geri vermedi. Bundan cesaret alan Ervâ bint-i Küreyz, hemen yol hazırlığını yaparak aynı yıl içinde Medine’ye gelib Müslümanların arasına karıştı ve oğlu Hz.Osman (r.a)’in evinde ikamet etti. Medine’de uzun bir ömür yaşamış olan Ervâ bint-i Küreyz (r.a), oğlu Hz.Osman’nın hilafeti günlerinin sonuna doğru doksan küsur yaşlarında iken Medine’de rahmeti rahmana kavuştu. Cenazesini oğlu halife Hz.Osman’ın yıkadığına dair rivayetler de vardır. Ancak cena-zesini oğlu Hz.Osman taşıdı, cenaze namazını bizzât kendileri kıldırdı,

Sahabe den bir gecelik evli iken Uhud’a koşub şehid olan Hanzale bin Ebû Amr’ın oğlu Abdullah bin Hanzale (r.a) Ervâ bint-i Küeyz (r.a) validemizin vefatları sırasında koca halife Hz.Osman (r.a)’nın halini bize şöyle anlatır:

“-Osman (r.a) Annesinin cenazesini Baki Kabristanlığı’na taşıdı. Sonra kendi elleri ile onu kabre indirdi. Daha sonra uzun bir müddet o kabrin başında ayakta durarak annesi için dua etti. Kabristandan Mescid’e gelince insanlara namaz kıldırdı. Sonra kendi tek başına namaz kıldı. Biraz sonra uzunca bir secde etti. O secde halinde annesi için dua ediyor:

      “-Yâ Rabbi! O, benim annemdir! Anneme merhamet et! Yâ Rabbi Annemi affet!”diyordu. 1

Şübhesiz ki, en doğrusunu Allâh bilir. Allâh, onlardan razı olsun.



1- İbn-i Hacer, el-İsabe-4-2413-İbn-i Sa’d, Tabakat-8-229