Abdullah Bin Utbe Bin Mes’ûd

Ebû Ubeydullah Abdullah bin Utbe bin Mes’ûd el-Hüzeli el-Medeni el-Kûfi, fakih sahâbilerdendir. Meşhur sahâbi Abdullah İbn-i Mes’ûd’un kardeşi Utbe’nin oğlu ve yeğeni dir.

Abdullah Bin Utbe Bin Mes’ûd

Abdullah Bin Utbe Bin Mes’ûd
عَــبْــدُاللهُ بْــنُ عُــتْــبَــةُ بْــنُ مَــسْــعُــود


 Baba Adı    :    Utbe bin Mes’ûd el-Huzeli.
 Anne Adı    :    Bilgi yok.
 Doğum Tarihi ve Yeri    :    Tarih yok Medine’de doğdu.
 Ölüm Tarihi ve Yeri    :    Hicri 74. Miladi 693 yılında Kûfe’de öldü.
 Fiziki Yapısı    :    Bilgi yok.
 Eşleri    :    Bilgi yok.
 Oğulları    :    Ubeydullah, Abdurrahman.
 Kızları    :    Bilgi yok.
 Gavzeler    :    Bilgi yok.
 Muhacir mi Ensar mı    :    Muhacir çocuğu Ensâr sayılır dı.
 Rivayet Ettiği Hadis Sayısı    :    Rivayeti var, sayısı belli değildir.
 Sahabeden Kim ile Kardeşti    :    Bilgi yok.
 Kabile Neseb ve Soyu    :    Abdullah bin Utbe bin Mes’ûd bin Ğafil bin Habib bin Şemh bin Karr bin Mahzum İbn-i Sâhile bin Kâhil bin Hâris bin Temim bin Sa’d bin Huzeyl bin Müdrike el-Kureyşi el-Huzeli’dir.
 Lakap ve Künyesi    :    Ebû Abdurrahman, Ebû Ubeydullah.
 Kimlerle Akraba idi    :    Abdullah bin Mes’ûd’un kardeşi Utbe bin Mes’ûd’un oğlu, kendisinin de yeğenidir.

Abdullah Bin Utbe Bin Mes’ûd Hayatı

Ebû Ubeydullah Abdullah bin Utbe bin Mes’ûd el-Hüzeli el-Medeni el-Kûfi, fakih sahâbilerdendir. Meşhur sahâbi Abdullah İbn-i Mes’ûd’un kardeşi Utbe’nin oğlu ve yeğeni dir. Resûlullâh (s.a.v)’ın vefâtı sırasında henüz küçük bir çocuktu. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Hz.Ömer (r.a)’ın halifeliği zamanında Medine’de çarşı ve pazarın kontro-lüyle görevlendirildi. Hicri 66. Miladi 685 yıllarında Kûfe’de isyan çıkar-artarak şehir de idareyi ele geçiren Muhtâr es-Sekafi tarafından Kadı Şureyh’in yerine kadı olarak tayin edildi. Fakat, kısa bir süre hastalığı sebebiyle görevden alındı. Mus’ab bin Zübeyr’in valiliği sırasında da iki yıl Kûfe kadılığı yapan Abdullah bin Utbe, Hicri 74. Miladi 693 yılında orada vefat etti.

Bazı âlimlerin tâbiinden saydıkları Abdullah bin Utbe, Kûfe’nin önde gelen âlimlerindendi. Kendisinden birçok hadis ve fetva nakledil-miştir. Hadis rivâyetinde “Sika”güvenilir olduğu hususunda ittifak vardır. Resûlullâh’dan doğrudan hadis rivâyeti bulunmayan Abdullah bin Utbe, daha çok amcası Abdullah İbn-i Mes’ûd, Hz.Ömer, Ammâr ve Ebû Hüreyre den rivâyette bulunmuş kendisinden de Medine’nin meşhur yedi fakihinden (fukahâ-i seb’a) biri olan oğlu Ubeydullah, Amir eş-Şa’bi, Humeyd bin Abdurrahman bin Avf, Ebû İshak es-Sebii ve Muhammed İbn-i Sirin hadis rivâyet etmişlerdir. 1

İbn-i Hacer der ki:

Abdullah bin Utbe bin Mes’ûd el-Hüzeli, Abdullah bin Mes’ûd’un kardeşinin oğludur. Ebû Abdurrahman’dır. Ona Ebû Ubeydullah’da denir. Resûlullâh (s.a.v)’ın döneminde henüz küçük idi. Bu yüzden ondan çok az hadis ezberlemiştir. Ebû Ömer der ki: Ukayli onu, sahabe arasında saydı. Yanıldı; çünkü tabiindendir.

Derim ki:

“-Bilinen husus şu; babası, Resûlullâh’ın sağlığında öldü. İbn-i el-

Berki onu, Resûlullâh’ı idrâk edenler arasında saydı. Ondan herhangi bir rivayet sabit olmadığı gibi Buhâri’de onun biyoğrafisinde sadece Ömer’i dinledi demiştir. Başka hiçbir şey eklememiştir. Ondan, Humeyd bin Abdurrahman rivayet eder.

İbn-i Sa’d onu, Resûlullâh’ın döneminde doğanlar arasında saydı. Sonra Zühri’ye dayanan sahih bir senedle, halife Hz.Ömer’in onu çarşı pazar işlerinde görevlendirdiğini rivâyet etti. Bu sebebden dolayı onu bölümde andım. Çünkü halife Hz.Ömer (r.a) yaşı küçük olan bir insanı istihdam etmez. Çünkü Resûlullâh’dan on üç yıl sonra Hz.Ömer vefat etmiştir. Bu yüzden Abdullah (r.a), Resûlullâh (s.a.v)’ın hayatından en az altı seneyi idrâk etmiş olur.

Ğaliba Ukayli’nin onu sahabe arasında zikretmesindeki dayanağı budur. Onun sika oladuğunda ittifak etmişlerdir. Amcasından, Ömer, Ammâr ve kimilerinden hadis rivayet etmiştir. kendisinden de oğulları Ubeydullah ki ünlü fakihtir, ve Avf rivayet etmiştir. ayrıca yine kendisinden Şa’bi, Humeyd bin Abdurrahman bin Avf, Ebû İshak es-Sebii, Muhammed İbn-i Sirin ve kimileri rivayet etmişlerdir.

İbn-i Sa’d der ki:

      “-Çok kıymetli çok hadis rivayet eden, fetvaları bol olan bir âlim idi. Aynı zamanda fakih idi!”

İbn-i Hibbân, es-Sıkat’ta der ki:

      “-Kûfe’de halka imamlık yapardı!”

Bişir bin Mervan’ın Irak valiliği devrinde Hicri 74. kimine göre 73. yılında ölmüştür. 2

Abdullah bin Utbe bin Mes’ûd (r.a) hakkında bundan fazla bir bilği yoktur. Âile bireyleri hakkında da, oğlu Abdurrahman ve Ubeydullah’dan başka elimizde bilgi yoktur.

Şübhesiz ki, en doğrusunu Allâh bilir, Allâh, onlardan razı olsun.

1- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi-1-139 
2- El-İsabe İbn-i Hacer el-Askalani-3-222-No-4816